خطا ناشى مىگردد . و اگر چه راقم در بيشتر مقامات مشكوك حتى الوسع به تصحيح مطالب آن پرداخته فاما عجبى نيست كه در ترجمه بعض عبارت اغلط تفاوتى در معنى اصلى راه يافته باشد اگر در مقامى مطلبى مغائر از عبارت كتاب صحيح دريابند محمول بر غلطى نسخهء منقول‌عنه گردد و حسب امكان به اصلاح آن پردازند . و اگر در جايى ترك بعض الفاظ ضرورى يا غير آن سبب سهو و نيسان كه از لوازم انسان است به وقوع آمده باشد به قلم صواب درست فرمايند و معذور دارند و العذر عند كرام الناس مقبول . و اگر از اين مجموعه انتفاعى حاصل نمايند مؤلف عاصى را به دعاى حسن خاتمه ياد فرمايند كه مستحق كرامت گناهكارانند و الله عفو غفور و هو قريب مجيب و منه الاستعانهء في البداية و النهاية اكنون نام كتب معتبره كه خلاصه مطالب و اقوال مصنفين آنها و اسماى حكماى متقدمين كه مقولات و مجربات آنها در اين نسخه مندرج بوده بعضى از آن براى اطلاع ناظرين به قلم مىآيند : و آن موجز قرشى است و شروح آن مثل شرح سديدى و نفيسى و افسرائى و شرح فضل الله تبريزى طبيب امير تيمور و شرح استاد والد ماجد غفر الله لهما . و اسباب و علامات نجيب الدين سمرقندى و شروح آن مانند شرح نفيس كرمانى و شرح حكيم عابد سرهندى و حاشيه شرح آن مسمى به فوائد شريفيه تصنيف حكيم شريف خان و حاشيه مير هاشم تلميذ حكيم على گيلانى و حاشيهء حكيم احمد الله خان . و جامع الصناعه حكيم كاظم على خان محمد شاهى . و كامل الصناعه على بن عباس مجوسى . و مائه مسيحى ابو سهل مسيحى . و قانون شيخ بوعلى سينا و بعض شروح آن مثل شرح قرشى و علامه و سديد گاذرونى و خجندى و على گيلانى و اسحاق الله خان . و ذخيرهء خوارزم‌شاهى سيد اسماعيل جرجانى و اغراض الطب و خف اعلاى و زبدهء آن . و نهاية الغرض محمود و فردوس الحكمه على بن ربن و تيسير ابن زهر و مقالات ابن ماسويه و جواهر فارابى و جوهر طاليس ارسطاطاليس و معالجات كندى و معالجات باقر حسينى و موسوى . و معالجات بختيشوع و ديوان مغرب حكيم تاج الدين بلغارى و فصول ثابت ابن قره و اصول التراكيب خجندى و معالجات صيدنه و ميزان الطبايع و اسرار الأطبا و مقالات انطاكى و جوهر نفيس ملا ابيذيميا خليفهء بقراط . و معالجات ايلاقى و شرح آن از علامه علامهء سمانى و حاوى صغير محمد بن الياس . و حاوى كبير و من لا يحضر و برء الساعه و شامل الادويه و مقالات و كناش فاخر همه از تصنيف محمد زكريا رازى . و ترويح الارواح خجندى و معالجات بقراطى طبرى و شفاء الاسقام خضر بن على و مغنى سعيد بن هبة الله و ابن تلميذ و غنى منى ابن نوح قمرى . و نزهة المبهجه و تذكره و مجسطى و درر غرر هر چار تصنيف داود انطاكى و تذكره سويدى و منهاج البيان ابن جزله . و تقويم الابدان آن و منهاج الدكان و فصول بقراط و بعض شروح آن مثل تلخيص جالينوس و شرح قرشى و ابن ابى صادق و امام عبد اللطيف و مولانا عبد الرحيم و ابيذيمياى بقراط و شرح آن از جالينوس و جوامع اسكندرانين جالينوس . و ميامر و نبض الكبير و اسرار الانسان و حيلهء البرء او و مفتاح و عين الخليل فاضل ابو الفرح . و كتاب ادويه قلبيهء شيخ الرئيس و ارجوزه او و مختار ابن هبل و جامع ابن بيطار و جامع بغدادى و مقالات حنين . و شمس الدر و زمرد اخضر عبد العزيز . و زاد العماد و خلاصة العلاج مير عوض على . و خلاصة التجارب مير بهاء الدين . و دستور العلاج و طب ملوكى و مجربات حكيم على . و رسالهء مجربات سلطان محمد مراد و مصطفوى و قوانين العلاج حكيم كبير على خان و رياض العلاج حكيم اجمل خان و دستور العمل معالجات حكيم اكمل خان و رياض العمل و معتبر حكيم ابو البركات . و رياض الفوائد و عشرهء كاملهء حكيم علوى خان . و لب لباب حكيم صدر الدين خان شاه جهان‌آبادى . و معالجات حكيم ساجد خان شارح زليخا . و انوار قاسمى سيد نورعلى اكبرآبادى . و انوار العلاج سيد نور الله تلميذ حكيم علوى خان . و انتخاب العلاج حكيم ذكاء الله خان . و معالجات افضليهء حكيم محمد افضل خان شاه جهان‌آبادى . و معالجات حكيم عماد الدين شيرازى . و طب رضائى حكيم محمد رضا اكبرآبادى . و شفاء الجميل حكيم شفائى خان . و طب ثنائى حكيم ثناء الله ساكن بريلى شاگرد حكيم علوى خان كه استاد حكيم شهباز خان استاد الاستاد والد ماجد مؤلف بودند . و نافع الامراض و خزانهء العلاج و رياض العمل جديد هر سه از تأليف حكيم بايزيد . و كفايه منصورى و تصانيف خمسه حكيم ارزانى . و زاد غريب و مطب ميرحسيم تلميذ حكيم علوى خان . و مطب حكيم ابو القاسم . و اقتباس العلاج و معمولات حكيم ميرزا على شريف . و مجمع الجوامع حكيم علوى خان . و مجمع الجوامع محمد حسين خان . و اكثر قرابادينات مثل قرابادين سمرقندى و قلانسى و شاهى و علوىخانى و قرابادين قديم و جديد و كبير و شفائى و جلالى و معصومى و كوتوالى و تحفه و قادرى و نقش‌بندى و اسدى و مجموعهء لقائى و ذكائى و قرابادين اجمل خان . و علاج الامراض و عجالهء نافع و قرابادين حكيم مهدى . و حسن الشفاء معمولى حكيم غلام امام و مفتاح المجربات آن . و بعض كتب ادويه هنديه مثل دارا شكوهى و تكلمهء هندى و دستور الاطبا معروف به طب فرشته و مجربات اكبرى و علاج الغربا و معالجات ئبوى و مفردات هندى و طب سكندرى و طب حفيظى و منافع كريى و خير التجارب و غيرها . و اقوال حكماى متقدمين مثل ابن ماسويه و ابن صهاربخت و ابن سيار و ابن سرابيون و اسحاق بن حنين و ساهر و ثابت بن قره و ابن زهر و ابن ماسه و ابو البركات و ابن جميع و ابن